Rollerin belirlenmediği bir grupta hep aynı tablo ortaya çıkar: bir öğrenci her şeyi yapar, ikisi izler, dördüncüsü başka bir şeyden söz eder. Herkese belirli bir sorumluluk vermek, söz hakkını ve iş yükünü paylaştırır, her üyenin katkısını da görünür kılar.
Rolleri kurayla belirlemek, en rahat öğrencinin hep konuşmayı seçmesini, en çekingenin de not tutmanın arkasına saklanmasını önler. Çarktaki her rol somut görevlerle tanımlanmıştır; öğrenci ne yapacağını unuttuğunda etkinlik sırasında bunları yeniden okuyabilir.
Nasıl kullanılır
- Çarkı çevirmeden önce üç ile altı kişilik grupları oluşturun.
- Çarkı her öğrenci için bir kez çevirin; aynı grupta bir rol iki kez çıkarsa yeniden çevirin.
- Her zaman üç temel rolle başlayın (zaman tutucu, yazman, sözcü), sonra grubun büyüklüğüne göre ötekileri ekleyin.
- Her öğrencinin yıl boyunca bütün rolleri denemesi için rolleri düzenli aralıklarla değiştirin.
Tüm seçenekler
- Zaman tutucu
- Başta toplam süreyi aşamalara böler ve bunları not eder. Sürenin yarısını ve son beş dakikayı duyurur; uzayıp giden bir tartışmanın kapatılmasını isteyebilir.
- Yazman
- Her şeyi kelimesi kelimesine yazmadan, fikirleri ve kararları söylendikçe not eder. Grup onaylasın diye yazılı özeti bitişten önce sesli okur.
- Sözcü
- Grubun çalışmasını herkes adına konuşarak sınıfa sunar (“Biz şunu bulduk…”). Sunumdan önce grupla birlikte üç ana nokta hazırlar.
- Yönlendirici
- Söz hakkını dağıtır, başta herkese sırayla söz verir ve henüz konuşmamış olanları teşvik eder. Kimsenin bir başkasının sözünü kesmemesine dikkat eder.
- Malzeme sorumlusu
- Malzemeyi almak ve geri götürmek için yerinden kalkan tek kişidir. Sonunda her şeyin yerine konduğunu ve hiçbir şeyin eksik olmadığını kontrol eder.
- Ses düzeyi bekçisi
- Grubun alçak sesle konuşmasını sağlar. Sesini yükseltmek yerine önceden kararlaştırılmış bir işaret kullanır (kaldırılan el, dudağa götürülen parmak).
- Yönerge kontrolcüsü
- Başta yönergeyi sesli okur ve ne beklendiğini kendi sözcükleriyle anlatır. Çalışmayı teslim etmeden önce her maddenin yapıldığını tek tek kontrol eder.
- Şeytanın avukatı
- Grubun fikirlerindeki zayıf noktaları arar: “Ya yanılıyorsak?”, “Buna hangi örnek ters düşer?” Kararları engellemeden sorular sorar.
- Araştırmacı
- Ders kitabında, sözlükte ya da verilen belgelerde işe yarayacak bilgileri arar. Kullanılan her bilginin kaynağını not eder.
- Moral verici
- İyi fikirleri yüksek sesle vurgular ve yardım edenlere teşekkür eder. Gerginlik çıktığında söyleneni başka sözcüklerle ifade etmeyi ya da bir sonraki maddeye geçmeyi önerir.
- Çizer
- Grubun fikirlerini sunum için bir şemaya, afişe ya da zihin haritasına dönüştürür. Son hâline geçmeden önce taslağı gruba onaylatır.
- Düzeltmen
- Yazılan metni yazım, noktalama ve anlaşılırlık açısından okur. Kendisi yeniden yazmak yerine düzeltmeleri yazmana önerir.
- Haberci
- Öğretmene soru sormaya yetkili tek kişidir, o da grup yanıtı kendi başına aradıktan sonra. Aldığı yanıtı gruba olduğu gibi aktarır.
Sık sorulan sorular
Grup çalışmasında hangi roller verilmeli?
Başlamak için üç rol yeterlidir: zaman tutucu, yazman ve sözcü. Dört kişilik gruplarda bir yönlendirici ya da yönerge kontrolcüsü ekleyin; ötekileri etkinliğe göre seçin: araştırma için araştırmacı, afiş için çizer.
Bir çalışma grubunda kaç öğrenci olmalı?
Dört kişi çoğu zaman iyi bir dengedir: fikirleri karşılaştırmaya yetecek kadar kalabalık, herkesin konuşabileceği kadar küçük. Altı kişiyi aşan gruplarda alt gruplar oluşur ve bazı öğrenciler kopar.
Roller her derste değiştirilmeli mi?
Her derste olması gerekmez ama düzenli olarak değiştirilmeli. Hep yazman olan bir öğrenci sunum yapmayı hiç öğrenmez, tersi de geçerlidir. Rolleri bir ünite boyunca koruyup sonra yeniden dağıtmak, öğrencinin role alışmasını sağlar ama onu bir role hapsetmez.
Grup çalışması adil biçimde nasıl değerlendirilir?
Ürün için ortak bir not ile üstlenilen rol için bireysel bir değerlendirmeyi birbirinden ayırın. Her öğrencinin kısa bir öz değerlendirmesi (“ne yaptım, neyi farklı yapardım”) sizin gözleminizi iyi tamamlar.