Bir öğrenci metni hiç takılmadan sesli okuyabilir ama ardından onun hakkında tek kelime söyleyemeyebilir. Okumak ile anlamak iki ayrı beceridir; ikincisi soru sorarak gelişir: en basitinden (“kim? nerede?”) en incesine (“metin söylemeden neyi sezdiriyor?”) kadar.
Bu çarktaki sorular belirli bir metne bağlı değildir: resimli kitapta, romanda, öyküde ve çoğu zaman bir gazete yazısında da kullanılabilir. “Küçük okurlar” seçeneği, okullarda bilinen 5N1K sorularından yola çıkarak metinden bilgi bulmayı ve kendi cümleleriyle anlatmayı çalıştırır. “Usta okurlar” seçeneği ise çıkarıma, bakış açısına ve yazarın amacına yönelir. Her soru, yanıtta ne beklendiğini belirtir.
Nasıl kullanılır
- Okuma bittikten sonra çarkı çevirin: çıkan soruyu öğrenci ya da grup yanıtlar.
- Dilimdeki açıklamayı sesli okuyun: yanıtın hangi biçimde verilmesi gerektiğini anlatır.
- Her yanıtta metinden bir dayanak isteyin: alıntılanan bir cümle ya da bir satır numarası.
- Okuma grubunda çarkı her öğrenci için bir kez çevirin; herkes kendi sorusunu yanıtlamak için metne yeniden döner.
Tüm seçenekler
- Kahraman kim?
- Ana karakterin adını söyleyin ve bunu nasıl anladığınızı açıklayın: en sık o görünür, hikâye onun yaptıklarını izler.
- Hikâye nerede geçiyor?
- Metinden mekânı anlatan iki sözcük bulun. Mekân değişiyorsa sözcükleri metinde geçtikleri sırayla söyleyin.
- Ne zaman geçiyor?
- Zamanla ilgili ipuçlarını arayın: günün hangi saati, hangi mevsim, hangi dönem. Bir eşya ya da bir ulaşım aracı da hikâyenin zamanını ele verebilir.
- Kahramanın sorunu
- Ana karakter hangi sorunu çözmek zorunda? “…mesi gerekiyor, çünkü…” kalıbıyla kurulan tek bir cümleyle yanıtlayın.
- Üç cümlede özet
- Giriş için bir cümle, gelişme için bir cümle, sonuç için bir cümle. Ayrıntı yok: yalnızca hikâyeyi ilerleten olaylar.
- Bilinmeyen bir sözcük
- Anlamını bilmediğiniz bir sözcük seçin. Çevresindeki cümleden anlamını tahmin edin, sonra Türkçe Sözlük’ten kontrol edin.
- Karakter ne hissediyor?
- Bir bölüm seçin ve bir karakterin ne hissettiğini söyleyin. Bunu kanıtlayan sözcüğü, hareketi ya da konuşmayı gösterin.
- Sonra ne olacak?
- Hikâyenin devamını iki cümleyle hayal edin. Devamı, karakterler ve onların huyları hakkında bildiklerimizle tutarlı olmalı.
- Doğru mu, yanlış mı?
- Metin hakkında doğru ya da yanlış bir yargı uydurun. Ötekiler yanıtlar ve bunu kanıtlayan satırı göstermek zorundadır.
- En sevdiğim bölüm
- En sevdiğiniz bölümü sesli okuyun ve nedenini tek cümleyle açıklayın: size ne hissettirdi ya da ne hayal ettirdi?
Sık sorulan sorular
Okuduğunu anlama soruları kaça ayrılır?
Genellikle üç türden söz edilir: yanıtı metinde açıkça yazan bilgi soruları, ipuçlarından bir sonuç çıkarmayı gerektiren çıkarım soruları ve gerekçeli bir görüş isteyen yorum soruları. İyi bir çalışma üçünü de karıştırır.
Öğrencilerle çıkarım nasıl çalışılır?
Bir bilginin bilerek eksik bırakıldığı kısa metinlerle başlayın (“İçeri girince şemsiyesini kapattı”: dışarıda yağmur yağıyor). Her seferinde “Bunu nereden anladın?” diye sorun ve ipucu olan sözcüklerin altını çizdirin.
Çocuk akıcı okuyor ama anlamıyorsa ne yapmalı?
Okuma sırasında ara verip az önce olanları kendi cümleleriyle anlatmasını isteyin. Kafasında bir film canlandırmasını ve gördüklerini tarif etmesini önerin. Metin uzunsa daha kısa bölümlere ayırın.
Bir okumadan sonra kaç soru sorulmalı?
İyi seçilmiş üç dört soru, on beş soruluk bir sorgudan iyidir. Güven vermek için metinde yanıtı yazan bir soruyla başlayın, ardından en az bir çıkarım sorusuna geçin.