Sözcük türü, bir sözcüğün cümlede hangi işi gördüğünü söyler: “kitap” bir isimdir, “kalın kitap”taki “kalın” bir sıfattır. Türkçede aynı sözcük kullanıldığı yere bağlı olarak tür değiştirebilir; “güzel ev”de sıfat olan “güzel”, “güzel konuştu”da zarftır. Türleri tanımak, cümle çözümlemesinin ve doğru yazımın temelidir.
“Sözcük türleri” seçeneği her tür için kısa bir tanım, bir örnek ve onu ayırt etmeye yarayan bir soru verir. “Örnek bul” seçeneği ise çarkı oyuna çevirir: oyuncu çıkan duruma uyan bir sözcük söyler, ardından açıklamadaki soruyla yanıtını sınar.
Nasıl kullanılır
- Konuya ilk kez giriyorsanız “Sözcük türleri” seçeneğini kullanın: çarkı çevirin, tanımı okuyun, ardından ders kitabınızdan ya da okuma kitabınızdan başka bir örnek bulun.
- Birkaç kişiyle tekrar yapmak için “Örnek bul” seçeneğine geçin: her öğrencinin bir sözcük söylemek için on saniyesi var.
- Yanıtı açıklamadaki yöntemle doğrulayın: soru sormak, çoğul eki eklemek, sözcüğü cümleden çıkarmak gibi.
- Her doğru yanıta bir puan verin; öğrenci sözcüğü aynı türde kullandığı bir cümle de kurarsa iki puan.
Tüm seçenekler
- Cins isim
- Aynı türden bütün varlıkları karşılayan addır ve küçük harfle yazılır. Örnek: kedi, masa, şehir. Sınamak için çoğul eki getirin: kediler, masalar.
- Özel isim
- Tek olan bir varlığı, kişiyi ya da yeri karşılar ve büyük harfle başlar. Örnek: Ayşe, Kızılırmak, Erzurum. Aldığı ekler kesme işaretiyle ayrılır: Erzurum’a.
- Soyut isim
- Beş duyuyla algılanamayan, zihinde var olan kavramların adıdır. Örnek: sevgi, korku, düşünce, akıl. Elle tutulup gözle görülemez ama yine de bir isimdir.
- Niteleme sıfatı
- İsmin rengini, biçimini, durumunu bildirir ve ismin önüne gelir. Örnek: “kırmızı elbise”, “sakin çocuk”. Bulmak için isme “nasıl?” diye sorun.
- Belirtme sıfatı
- İsmi işaret, sayı, soru ya da belirsizlik yoluyla belirtir. Örnek: “bu kalem”, “üç elma”, “hangi kitap”, “bazı günler”. Arkasından mutlaka bir isim gelir.
- Zamir
- İsmin yerini tutarak tekrarı önler. Örnek: “Ali geldi; o biraz yorgun.” Belirtme sıfatından farkı, yanında bir isim olmadan kullanılmasıdır.
- Fiil
- İş, oluş ya da durum bildirir ve kip ile kişi ekleri alarak çekimlenir. Örnek: “okuyoruz”, “sararmış”. Sözlükteki biçimini bulmak için gövdeye “-mak/-mek” ekini getirin: okumak, sararmak.
- Zarf
- Fiili, sıfatı ya da başka bir zarfı niteler. Örnek: hızlı, çok, dün, yavaşça. Bulmak için fiile “nasıl? ne zaman? ne kadar? nereye?” diye sorun.
- Edat
- Tek başına anlamı olmayan, sözcükler arasında anlam ilgisi kuran kelimedir. Örnek: gibi, için, ile, kadar, beri. “Senin için geldim.”
- Bağlaç
- Eş görevli sözcükleri ya da cümleleri birbirine bağlar. Örnek: ve, ama, fakat, çünkü, ya da. Bağlaç olan “de/da” her zaman ayrı yazılır: “Ben de geldim.”
- Ünlem
- Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları ya da seslenmeyi anlatır; çoğu zaman ünlem işaretiyle biter. Örnek: ah, eyvah, aman, hey, bravo.
Sık sorulan sorular
Türkçede kaç sözcük türü vardır?
Okul dil bilgisi sekiz tür sayar: isim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem ve fiil. İlk dördü ile fiil anlamı tek başına taşıyan sözcüklerdir; edat, bağlaç ve ünlem ise daha çok görev ya da duygu bildirir.
Bir sözcüğün türü cümleye bağlı olarak değişir mi?
Evet, Türkçede sözcük türü kullanıma bağlıdır. “Güzel bir ev” derken “güzel” sıfat, “güzel konuştu” derken zarf, “güzeller” derken isimdir. Bu yüzden türü belirlerken sözcüğe tek başına değil, cümledeki göreviyle birlikte bakmak gerekir.
Sıfat ile zamir nasıl ayırt edilir?
Sıfat bir ismin önünde onu niteler ya da belirtir, zamir ise ismin yerini alır. “Bu kalem benim” cümlesinde “bu” sıfattır, çünkü arkasında “kalem” vardır; “Bunu al” cümlesinde ise arkasında isim olmadığı için zamirdir.
Zarf nasıl bulunur?
Fiile “nasıl?”, “ne zaman?”, “ne kadar?”, “nereye?” sorularını sorun; yanıt veren sözcük zarftır. Zarf genellikle fiilden önce gelir ve cümleden çıkarıldığında cümle bozulmaz, yalnızca anlamı daralır: “Hızlı koştu” yerine “Koştu”.