Sözcük türü, bir sözcüğün cümlede hangi işi gördüğünü söyler: “kitap” bir isimdir, “kalın kitap”taki “kalın” bir sıfattır. Türkçede aynı sözcük kullanıldığı yere bağlı olarak tür değiştirebilir; “güzel ev”de sıfat olan “güzel”, “güzel konuştu”da zarftır. Türleri tanımak, cümle çözümlemesinin ve doğru yazımın temelidir.
“Sözcük türleri” seçeneği her tür için kısa bir tanım, bir örnek ve onu ayırt etmeye yarayan bir soru verir. “Örnek bul” seçeneği ise çarkı oyuna çevirir: oyuncu çıkan duruma uyan bir sözcük söyler, ardından açıklamadaki soruyla yanıtını sınar.
Nasıl kullanılır
- Konuya ilk kez giriyorsanız “Sözcük türleri” seçeneğini kullanın: çarkı çevirin, tanımı okuyun, ardından ders kitabınızdan ya da okuma kitabınızdan başka bir örnek bulun.
- Birkaç kişiyle tekrar yapmak için “Örnek bul” seçeneğine geçin: her öğrencinin bir sözcük söylemek için on saniyesi var.
- Yanıtı açıklamadaki yöntemle doğrulayın: soru sormak, çoğul eki eklemek, sözcüğü cümleden çıkarmak gibi.
- Her doğru yanıta bir puan verin; öğrenci sözcüğü aynı türde kullandığı bir cümle de kurarsa iki puan.
Tüm seçenekler
- Bir somut isim
- Beş duyudan biriyle algılanabilen bir varlık söyleyin. Örnek yanıt: pencere, rüzgâr, ses. Dikkat: “rüzgâr” görülmez ama hissedilir, bu yüzden somuttur.
- Bir yer adı
- Bir şehir, ülke, dağ ya da nehir söyleyin; büyük harfle başlamalı. Örnek yanıt: Ağrı Dağı, Antalya, Fırat. Ek alınca kesme işareti gelir: Antalya’da.
- Bir topluluk ismi
- Tekil biçimiyle bir grubu karşılayan bir isim bulun. Örnek yanıt: sürü, takım, sınıf, orman. “Sınıf geldi” derken tek bir öğrenciden söz edilmez.
- Bir renk sıfatı
- Rengi bir isimle birlikte söyleyin: “mavi deniz”, “sarı yaprak”. Türkçede sıfat çoğul ek almaz: “sarı yapraklar” denir, “sarılar yapraklar” denmez.
- Bir sayı sıfatı
- Bir ismin sayısını ya da sırasını bildiren bir sıfat söyleyin. Örnek yanıt: “iki kalem”, “üçüncü sıra”, “yarım ekmek”. Sayı sıfatından sonra isim tekil kalır: iki kalem.
- Bir kişi zamiri
- Tam liste: ben, sen, o, biz, siz, onlar. Sınamak için çekimli bir fiilin önüne koyun: “onlar koşuyor”. Ek alınca da zamir olarak kalır: bana, sizin.
- Bir işaret zamiri
- İsmin yerine geçip onu gösteren bir sözcük bulun: bu, şu, o, bunlar, şunlar, öteki. Örnek: “Bunu ben aldım.” “Bu kitap” dediğinizde ise sıfat olur.
- Bir durum zarfı
- Fiilin nasıl yapıldığını anlatan bir sözcük söyleyin. Örnek yanıt: “yavaşça yürüdü”, “güzel konuştu”, “sessizce girdi”. Fiile “nasıl?” diye sorarak doğrulayın.
- Bir zaman zarfı
- Eylemin ne zaman olduğunu bildiren bir sözcük bulun. Örnek yanıt: dün, yarın, şimdi, akşamleyin. Bir cümle kurun: “Yarın erken kalkacağız.”
- Bir edat
- Gibi, için, ile, kadar, beri, doğru arasından birini seçip bir cümlede kullanın: “Okula kadar yürüdük.” Edat tek başına söylendiğinde bir anlam taşımaz.
- Bir bağlaç
- Ve, ama, fakat, çünkü, ya da, hem… hem arasından birini seçin ve iki cümleyi bağlayın: “Yağmur yağıyor, çünkü gökyüzü bulutlu.”
- Bir ünlem
- Acıyı, şaşkınlığı ya da seslenmeyi anlatan bir ünlem bulun. Örnek yanıt: of, vay, hey, eyvah. Bonus puan: söylerken duyguyu yüzünüzle de canlandırın.
- Bir oluş fiili
- Kendiliğinden gerçekleşen, nesne almayan bir değişimi anlatan fiil söyleyin. Örnek yanıt: sararmak, büyümek, acıkmak, kararmak. “Yapraklar sarardı.”
Sık sorulan sorular
Türkçede kaç sözcük türü vardır?
Okul dil bilgisi sekiz tür sayar: isim, sıfat, zamir, zarf, edat, bağlaç, ünlem ve fiil. İlk dördü ile fiil anlamı tek başına taşıyan sözcüklerdir; edat, bağlaç ve ünlem ise daha çok görev ya da duygu bildirir.
Bir sözcüğün türü cümleye bağlı olarak değişir mi?
Evet, Türkçede sözcük türü kullanıma bağlıdır. “Güzel bir ev” derken “güzel” sıfat, “güzel konuştu” derken zarf, “güzeller” derken isimdir. Bu yüzden türü belirlerken sözcüğe tek başına değil, cümledeki göreviyle birlikte bakmak gerekir.
Sıfat ile zamir nasıl ayırt edilir?
Sıfat bir ismin önünde onu niteler ya da belirtir, zamir ise ismin yerini alır. “Bu kalem benim” cümlesinde “bu” sıfattır, çünkü arkasında “kalem” vardır; “Bunu al” cümlesinde ise arkasında isim olmadığı için zamirdir.
Zarf nasıl bulunur?
Fiile “nasıl?”, “ne zaman?”, “ne kadar?”, “nereye?” sorularını sorun; yanıt veren sözcük zarftır. Zarf genellikle fiilden önce gelir ve cümleden çıkarıldığında cümle bozulmaz, yalnızca anlamı daralır: “Hızlı koştu” yerine “Koştu”.