Bir öğrenci metni hiç takılmadan sesli okuyabilir ama ardından onun hakkında tek kelime söyleyemeyebilir. Okumak ile anlamak iki ayrı beceridir; ikincisi soru sorarak gelişir: en basitinden (“kim? nerede?”) en incesine (“metin söylemeden neyi sezdiriyor?”) kadar.
Bu çarktaki sorular belirli bir metne bağlı değildir: resimli kitapta, romanda, öyküde ve çoğu zaman bir gazete yazısında da kullanılabilir. “Küçük okurlar” seçeneği, okullarda bilinen 5N1K sorularından yola çıkarak metinden bilgi bulmayı ve kendi cümleleriyle anlatmayı çalıştırır. “Usta okurlar” seçeneği ise çıkarıma, bakış açısına ve yazarın amacına yönelir. Her soru, yanıtta ne beklendiğini belirtir.
Nasıl kullanılır
- Okuma bittikten sonra çarkı çevirin: çıkan soruyu öğrenci ya da grup yanıtlar.
- Dilimdeki açıklamayı sesli okuyun: yanıtın hangi biçimde verilmesi gerektiğini anlatır.
- Her yanıtta metinden bir dayanak isteyin: alıntılanan bir cümle ya da bir satır numarası.
- Okuma grubunda çarkı her öğrenci için bir kez çevirin; herkes kendi sorusunu yanıtlamak için metne yeniden döner.
Tüm seçenekler
- Satır arasını okumak
- Metnin açıkça söylemediği ama sezdirdiği bir bilgi bulun, sonra sizi ona götüren ipuçlarını gösterin. Buna çıkarım denir.
- Anlatıcı kim?
- Anlatıcı “ben” diyen bir karakter mi, yoksa dışarıdan bir ses mi? Neyi biliyor, neyi bilmiyor gibi görünüyor?
- Başlığın anlamı
- Yazar neden bu başlığı seçmiş olabilir? Başka bir başlık önerin ve bu başlığın metnin hangi yönünü öne çıkaracağını söyleyin.
- Yazarın amacı
- Metin daha çok bilgi vermeyi mi, ikna etmeyi mi, duygulandırmayı mı, eğlendirmeyi mi amaçlıyor? İki somut unsurla gerekçelendirin: söz varlığı, üslup, kurgu.
- Bakış açısını değiştir
- Bir sahneyi yardımcı bir karakterin gözünden anlatın. Öğrendiklerimizde ne değişiyor?
- Dönüm noktası
- Hikâyenin gidişatını değiştiren olayı bulun. O olay yaşanmasaydı ne olurdu, açıklayın.
- Tek cümlede ana fikir
- Konu, metnin neyi anlattığıdır; ana fikir ise hayat hakkında ne söylediği (dostluk uzaklığa dayanır, cesaret öğrenilir). Ana fikri tek cümleyle yazın.
- Önemli bir ayrıntı
- İlk okumada önemsiz görünen ama ilerleyen sayfalarda anlam kazanan bir ayrıntı bulun. İki bölümü de alıntılayın.
- Başka bir eserle bağ
- Bu metni bildiğiniz bir kitap ya da filmle karşılaştırın: bir ortak nokta ve önemli bir fark söyleyin.
- Yazara bir soru
- Yazara sormak istediğiniz soruyu yazın, sonra metinde söylenenlerden yola çıkarak onun verebileceği yanıtı yazın.
Sık sorulan sorular
Okuduğunu anlama soruları kaça ayrılır?
Genellikle üç türden söz edilir: yanıtı metinde açıkça yazan bilgi soruları, ipuçlarından bir sonuç çıkarmayı gerektiren çıkarım soruları ve gerekçeli bir görüş isteyen yorum soruları. İyi bir çalışma üçünü de karıştırır.
Öğrencilerle çıkarım nasıl çalışılır?
Bir bilginin bilerek eksik bırakıldığı kısa metinlerle başlayın (“İçeri girince şemsiyesini kapattı”: dışarıda yağmur yağıyor). Her seferinde “Bunu nereden anladın?” diye sorun ve ipucu olan sözcüklerin altını çizdirin.
Çocuk akıcı okuyor ama anlamıyorsa ne yapmalı?
Okuma sırasında ara verip az önce olanları kendi cümleleriyle anlatmasını isteyin. Kafasında bir film canlandırmasını ve gördüklerini tarif etmesini önerin. Metin uzunsa daha kısa bölümlere ayırın.
Bir okumadan sonra kaç soru sorulmalı?
İyi seçilmiş üç dört soru, on beş soruluk bir sorgudan iyidir. Güven vermek için metinde yanıtı yazan bir soruyla başlayın, ardından en az bir çıkarım sorusuna geçin.